از ۵۲ عدد صفحه مقوایی یا پلاستیکی که در ۴ دسته خال مختلف ۱۳ کارتی بهعلاوه ۲ عدد کارت جوکر یا دلقک، قرار میگیرند تشکیل شدهاست. از این ورقها برای انواع بازی و سرگرمی، شعبده بازیها، چشمبندی و تردستیها، ساختن خانههای با ورق و نیز برای قمار استفاده میشود. اکثر بازیها و سرگرمیها صرفاً با ۵۲ کارت اصلی صورت میگیرد و جوکر نقش چندانی در بازیها ندارد و گاهی از کارت جوکر به جای کارت گمشدهاستفاده میشود. البته بازیها و سرگرمیهایی نیز هستند که با کارت جوکر انجام میشوند مثل بازی شیطانک و همچنین شلم. هر ورق در یک طرف دارای شکلی و علامتی است که با بقیه ورقها متفاوت است و طرف دیگر همه آنها (در یک دست ورق) کاملاً مشابه یکدیگر میباشند.
تاریخچه
تاریخ شروع ورق بازی به قرن یازدهم در چین برمیگردد. در آن زمان پولهای کاغذی چینی دارای چهار شکل مختلف بود و همچنین دارای اعدادی بین ۲ الی ۹ در سه مورد و در یکی اعداد ۱ الی ۹. چنین تصور میشود که اولین ورقهای بازی در واقع همان اسکناسهای چینی بودهاست که برای موارد شرطبندی و بازی نیز از آنها استفاده میشدهاست. با این همه به نظر میرسد که اولین ورقهای چاپ شده مربوط است به مجموعه دومینوهای چینی که ۲۱ شکل ترکیبات مختلف یک تاس در روی آنها منقوش بودهاست.
ورق بازی در ایران پیش از مرسوم شدن ورق بازی به شیوه امروزی در ایران نوعی بازی ورق به نام گنجفه در این سرزمین مرسوم بودهاست. گنجفه به احتمال زیاد در قرن شانزدهم و در دربار صفویان پدید آمده و از آنجا به هندوستان راه یافتهاست. با توجه به شباهتهای ساختاری گنجفه و ورق بازی اروپایی، این دو مسلماً از هم تأثیر پذیرفتهاند، هر چند که جهت این تأثیر به درستی معلوم نمیباشد.
در بازی گنجفه هشت دستهٔ دوازدهبرگی که نود و شش ورق دارد به کار میرود. هر یک از این دستههای هشتگانه سابقاً نامی به ترتیب زیر داشت: غلام، تاج، شمشیر، اشرفی (زر سرخ)، چنگ، برات، سکه (زر سفید)، قماش. هر دسته ۱۲ برگ داشت: دو تا به نام شاه و وزیر و بقیه به شمارهٔ یک تا ده شناخته میگردید. برای این بازی، دستگاهی مخصوص میساختند و آن را گنجفه مینامیدند
در جمهوری اسلامی ایران بازی با ورق، به دلیل نهی شدن آن توسط اسلام به عنوان آلت قمار،جرم محسوب میشود. با اینوجود بازی با ورق همچنان محبوبیّت خود را در بین مردم حفظ کردهاست، چنانکه ورقِ بازی در رده ۱۶ ام فهرست بیشترین کالاهای قاچاق شده در سال ۱۳۸۳، پس از مواد مخدر و قبل از ارز قرار گرفتهاست.
اصطلاحات ورق
متأسفانه در فارسی اصطلاحات یکدستی برای رویدادهای ورق بازی نداریم. برای مثال ما به بسیاری از رویدادها «دست» میگوییم، مانند: دست دادن (برگ دادن، همچنین: برگ خوب دادن، برگههای مورد نظر آمدن، به عبارتی «دست خوب»)، دست (برگهایی که در اختیار داریم؛ مثال، دست خوب، دست بد، دست پُر)، دست بازی (دُور یا نوبتی که در حال بازی شدن است)، ست (یک دست ۷ تایی در بازی حکم)، برگهای روی زمین (زمینه)، یک پک یا دِک ۵۲ تایی برگ (دسته)، سمت وسوی چرخش برگها (از دست راست برگ بده) و … ما به همهٔ اینها «دست» میگوییم، حال آن که هر یک تعریف و اصطلاح جداگانه ای دارند. واژهٔ «بازی» نیز به همین شکل است؛ بنابراین در واژه نامهٔ مختصر زیر، تنها به واژههای مشخصی پرداخته شدهاست و معادل انگلیسی آنها را نیز نوشتهایم:
- خال (Suit): علامت مشخصه کارتها شامل گشنیز، خشت، پیک و دل.
- دُور (Trick): یک بار بازی که در آن هر بازیکن یک کارت میاندازد. مثلأ در حکم، دُور عبارت است از ۴ برگی که از نفر اول (آغازگر) شروع میشود و با بازی نفر آخر پایان میپذیرد.
- دست (Game): یک بازی کامل که در آن تمام برگها بازی شده باشند. مثلأ در حکم یک دست شامل ۱۳ دور است که در آن هر تیمی که ۷ دور را ببرد، بازی را بردهاست.
- ست (Set): یک سری کامل از پیش تعین شده؛ مثلأ در حکم هر ۷ بازی را که یک تیم ببرد یک ست تمام میشود. از مجموع بازیها تشکیل میشود و با شماری از ستها کل بازی ورق به پایان میرسد، مثلأ با ۲ یا ۳ ست.
- آغازگر (Leader): بازیکنی که دور را آغاز میکند و باقی بازیکنان طی ترتیب مشخص بعد از او بازی میکنند. معمولاً کسی است که دور پیش با برگ برنده او به پایان رسیدهاست.
- دست دادن (Dealing): پخش کردن برگهای بازی میان بازیکنان.
- دست دهنده (Dealer): کسی که برگ میدهد (پاسور).
- حکم کردن (Bidding): عملی که طی آن خال سر، یا امتیاز تعهد شده مشخص میشود. میتواند به صورت رقابت باشد (یعنی هر کس تعهد بزرگتری کرد حکم کردن را ببرد، مثل شلم) یا میتواند به صورت نوبتی و تک نفره باشد (مثل حکم).
- ورق سرد: دست ورق آکبند که هنوز باز و اصطلاحاً «گرم» نشدهاست. حرفه ایها معمولاً متقلب هم هستند و برای آن که هیچ تقلبی مانند چیدن برگهها یا نشان گذاشتن برگ خاصی با گوشهٔ ناخن یا به هر شکل دیگر صورت نگیرد، در بازیهای رسمی و حرفهای برای هر دست بازی، ورق برند مشخصی که سرد و باز نشدهاست جلوی چشم همهٔ بازیکنها باز و با آن بازی میشود. آنها حتی چندین دوربین مختلف از زوایای مختلف روشن و آمادهٔ ضبط میگذارند تا در صورت تقلب، ویدئو چک کنند.
- رو بازی کردن: روباز بازی کردن، که هم میتواند قانون بازی باشد و هم نشانهٔ اعتماد به نفس بیش از حد فرد، که به معنی این است که مطمئناً برنده است.
- زیر کشیدن: وقتی برگی نسبت سایر برگها برتری دارد و برنده است، اصطلاحاً سایر برگها را «زیر میکِشد».
- منبع : ویکی پدیا
کارت بازی 